Η Σοφία και ο Ερρίκος θα ανταλλάξουν εκατοντάδες επιστολές στα είκοσι-ένα χρόνια του γάμου τους, πολύ περισσότερες από άλλα ζευγάρια της εποχής. Οι συχνές και πολύμηνες απουσίες του Ερρίκου από τη συζυγική στέγη είτε λόγω ανασκαφών, είτε άλλων ταξιδιών και οι υποχρεωτικές θερινές διακοπές της Σοφίας, συνήθως άνευ Ερρίκου, στις ευρωπαϊκές λουτροπόλεις αποτελούν τους κυρίως λόγους για τη συχνή αλληλογραφία.
Το μεγαλύτερο μέρος των επιστολών της Σοφίας προς τον Ερρίκο έχουν δημοσιευθεί από την Ελένη Μπόμπου-Πρωτόπαππα (Γράμματα στον Ερρίκο, Αθήνα 2005). Για τις επιστολές του Ερρίκου προς τη Σοφία δεν υπάρχει ξεχωριστή δημοσίευση. Η Δανάη Κουλμάση στο βιβλίο της Σλήμαν & Σοφία: Μια ιστορία αγάπης (Αθήνα 2006) παραθέτει αποσπάσματα από τα γράμματα του Ερρίκου, αλλά επειδή το βιβλίο της στερείται παραπομπών είναι πολύ δύσκολος ο εντοπισμός τους στο αρχείο.
Μετά τους ταραχώδεις πρώτους μήνες του γάμου τους, το ταξίδι τους στη Boulogne-sur-Mer τον Αύγουστο του 1870, την εγκυμοσύνη της Σοφίας και τη γέννηση της Ανδρομάχης τον Απρίλιο του 1871, παρατηρούμε θεαματική βελτίωση στις σχέσεις του ζευγαριού. Στο αρχείο της Σοφίας Σλήμαν σώζονται 10 επιστολές του Ερρίκου σταλμένες σε διάστημα έξι μηνών από τον Αύγουστο έως τον Δεκέμβριο του 1871.
Η Σοφία είναι λίγο πιο τυπική στις προσφωνήσεις της: «Ακριβέ και περιπόθητέ μου σύζυγε» στις 25 Απριλίου 1872, ανήμερα των πρώτων γενεθλίων της Ανδρομάχης με τον Σλήμαν απόντα στην Τροία, αλλά και «Αγαπητέ μοι σύζυγε Ερρικάκι» (28 Σεπτεμβρίου 1875) ή «Φίλτατέ μοι Ερρικάκι» (4 Οκτωβρίου 1875), σε μια περίοδο που οι σχέσεις τους ήταν πάλι σε ένταση. Συνήθως τελειώνει τα γράμματά της είτε με το ονοματεπώνυμό της, είτε «μετ’ αγάπης η πιστή σύζυγός Σου Σοφία» ή «Μετά των τέκνων Σε ασπαζόμεθα (18 Ιουλίου 1883).
Η Δανάη Κουλμάση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ιδιωτική ζωή του ζεύγους που παρά τη διαφορά ηλικίας και τον συντηρητισμό που χαρακτήριζε την ερωτική ζωή των ζευγαριών του 19ου αιώνα, φαίνεται ότι υπήρχε έντονος ερωτισμός ανάμεσά τους. Εάν και υπονοείται εδώ κι εκεί στην αλληλογραφία τους, η καλύτερη πληροφόρηση προέρχεται από την αλληλογραφία του Ερρίκου με τον γιατρό και ανθρωπολόγο Rudolf Virchow (1821-1902), συνομήλικο του Σλήμαν και οικογενειακό φίλο του ζεύγους. Σε αυτόν απευθύνονταν και οι δύο για συμβουλή όταν υπήρχαν προβλήματα στη σχέση τους (Κουλμάση 2006, 224-228).
Εκλαϊκευμένη απόδοση της ζωής του Ερρίκου και της Σοφίας, σε μορφή κόμικ, στα ισπανικά, 17 Φεβρουαρίου 1971.
Επιστολή Ερρίκου προς τη Σοφία, 5 Αυγούστου 1871, όπου την προσφωνεί ως «Αγαπητόν μοι συζυγάκιον Σοφιάκιον» και υπογράφει ως «Γλυκοασπαζόμενος Σε είμαι ο πιστός Σοι σύζυγος».
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Σοφίας Σλήμαν
Σε άλλη επιστολή (23-24 Οκτωβρίου 1871) o Ερρίκος θερμο-ευχαριστεί για την τροφή που του έχει στείλει στην Τρωάδα: «αγγελάκι μου χωρίς τα πλακουντιά Σου ήθελον αποθάνει διότι δεν έχω τίποτε να τρώγω».
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Σοφίας Σλήμαν
Σελίδα 1 από 2
Σε άλλη επιστολή (23-24 Οκτωβρίου 1871) o Ερρίκος θερμο-ευχαριστεί για την τροφή που του έχει στείλει στην Τρωάδα: «αγγελάκι μου χωρίς τα πλακουντιά Σου ήθελον αποθάνει διότι δεν έχω τίποτε να τρώγω».
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Σοφίας Σλήμαν
Σελίδα 2 από 2
Επιστολή του Ερρίκου προς τη Σοφία, χωρίς ημερομηνία, αλλά από τα συμφραζόμενα χρονολογείται στο 1871. Παραπονιέται ότι η Σοφία αμελεί να του γράψει: «δεν ευρίσκεις καιρόν να γράφης λέξιν προς τον καημένον σύζυγον όστις Σε ειδωλολατρεύει». Η Σοφία και ο Ερρίκος γράφουν σε «μια ιδιάζουσα γλώσσα μεταξύ αρχαΐζουσας καθαρεύουσας και αρχαίων ελληνικών». Οι επιστολές τους αποτελούν «ένα σημαντικό και ίσως το έσχατο, τεκμήριο της χρήσης μιας νεκρής γλώσσας στη διατύπωση θεμάτων καθημερινότητας και της συναισθηματικής σχέσης δύο ανθρώπων του 19ου αιώνα (Κουλμάση 2006, σ. 86). Τη χρήση υποκοριστικών καταλήξεων (συζυγάκι, αγγελάκι, Σοφιάκιον) στις προσφωνήσεις του, ο Ερρίκος θα πρέπει να τις έμαθε από τη Σοφία.
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Σοφίας Σλήμαν
Επιστολικό δελτάριο της Σοφίας προς τον Ερρίκο, 18 Ιουλίου 1883.
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Ερρίκου Σλήμαν
Σελίδα 1 από 2
Επιστολικό δελτάριο της Σοφίας προς τον Ερρίκο, 18 Ιουλίου 1883.
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Ερρίκου Σλήμαν
Σελίδα 2 από 2
Εκλαϊκευμένη απόδοση της ζωής του Ερρίκου και της Σοφίας, σε μορφή κόμικ, στα ισπανικά, 17 Φεβρουαρίου 1971.
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Curtis Runnels.
Στις 3 Απριλίου 1880, ο Σλήμαν εκμυστηρεύτηκε στον Virchow ότι αντιμετώπιζε προβλήματα περιοδικής ανικανότητας (ειδικά όταν ήταν αφοσιωμένος στη μελέτη και δημοσίευση των ανασκαφών του), που δημιουργούσαν προβλήματα στη σχέση του ζεύγους: «με τα νεύρα της Σοφίας να πάνε να σπάσουν». Σε παλιότερη συμβουλή του Virchow να μην κοιμούνται μαζί ο Ερρίκος και η Σοφία, ο Σλήμαν του απαντά ότι αυτό είναι αδύνατο με μια Ελληνίδα που για να κοιμηθεί ξαπλώνει πάντα στην αγκαλιά του άνδρα της
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Ερρίκου Σλήμαν
Σελίδα 1 από 2
Στις 3 Απριλίου 1880, ο Σλήμαν εκμυστηρεύτηκε στον Virchow ότι αντιμετώπιζε προβλήματα περιοδικής ανικανότητας (ειδικά όταν ήταν αφοσιωμένος στη μελέτη και δημοσίευση των ανασκαφών του), που δημιουργούσαν προβλήματα στη σχέση του ζεύγους: «με τα νεύρα της Σοφίας να πάνε να σπάσουν». Σε παλιότερη συμβουλή του Virchow να μην κοιμούνται μαζί ο Ερρίκος και η Σοφία, ο Σλήμαν του απαντά ότι αυτό είναι αδύνατο με μια Ελληνίδα που για να κοιμηθεί ξαπλώνει πάντα στην αγκαλιά του άνδρα της
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Ερρίκου Σλήμαν
Σελίδα 2 από 2
Ο Virchow απάντησε άμεσα στην επιστολή Σλήμαν. Αφού σύστησε κρύα ντους στην πλάτη και στην ισχιακή περιοχή για ένα μικρό χρονικό διάστημα, όπως και την κατανάλωση βαυαρικής μπύρας, τους συνέστησε «μέτρο ακόμα και στον έρωτα» (“Mäßigkeit ist enie große Tugend, auch in der Liebe. Sagen Sie das Ihrer Königin”).
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Ερρίκου Σλήμαν
Σελίδα 1 από 2
Ο Virchow απάντησε άμεσα στην επιστολή Σλήμαν. Αφού σύστησε κρύα ντους στην πλάτη και στην ισχιακή περιοχή για ένα μικρό χρονικό διάστημα, όπως και την κατανάλωση βαυαρικής μπύρας, τους συνέστησε «μέτρο ακόμα και στον έρωτα» (“Mäßigkeit ist enie große Tugend, auch in der Liebe. Sagen Sie das Ihrer Königin”).
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Ερρίκου Σλήμαν
Σελίδα 2 από 2
Ο διάσημος γιατρός Rudolph Virchow (1821-1902), πατέρας της σύγχρονης παθολογίας και ιδρυτής της Γερμανικής Ανθρωπολογικής Εταιρείας, υπήρξε στενός φίλος του ζεύγους Σλήμαν και αυτός που μεσολάβησε ώστε η Τρωϊκή Συλλογή να δωρηθεί από τον Σλήμαν στο γερμανικό κράτος.
Public Domain, Wikimedia Commons.
3. ΕΡΡΙΚΑΚΙ ΚΑΙ ΣΟΦΙAKIΟΝ
Αμερικανική Σχολή Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Τμήμα Αρχείων, Αρχείο Curtis Runnels
