Ο απελευθερωτικός αγώνας των Ελλήνων ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία (1821-1828), οι μάχες και ο αντίκτυπός τους στην κοινή γνώμη, οι ήρωες και οι προσωπικότητες που σχετίζονται με την Επανάσταση, η διοίκηση, οι εθνοσυνελεύσεις, τα πρώτα τυπωμένα βιβλία και εφημερίδες, ο Φιλελληνισμός, αλλά και οι επιστημονικές μελέτες για το 1821 αποτελούν πυλώνες της συλλογής του Ιωάννη Γενναδίου. Άλλωστε, η κατηγορία «Ανεξαρτησία» (Independence) αποτέλεσε τον πρώτο τόμο του δακτυλόγραφου καταλόγου που συνέταξε ο ίδιος για τη συλλογή του το 1921. Τα λευκώματα για το 1821 αποκαλύπτουν σπάνια ιστορικά τεκμήρια για την Ελληνική Επανάσταση.
Τα πρώτα επαναστατικά σκιρτήματα εμφανίστηκαν στην ώριμη φάση του νεοελληνικού Διαφωτισμού το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα με ιδεολογικό υπόβαθρο την ιδέα της δημιουργίας ενός ελληνικού κράτους που συνδεόταν με την αρχαία Ελλάδα. Καίριο ρόλο στην προετοιμασία της Επανάστασης έπαιξε η μυστική οργάνωση Φιλική Εταιρεία που ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό.
Τον Φεβρουάριο του 1821 ο αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας, Αλέξανδρος Υψηλάντης, εισέβαλε στη Μολδοβλαχία ενώ τον επόμενο μήνα οι Φιλικοί δημιούργησαν επαναστατικές εστίες από τη Μακεδονία ως την Κρήτη. Στις 23 Μαρτίου καταλήφθηκε η Καλαμάτα, όπου συγκροτήθηκε η «Μεσσηνιακή Γερουσία ή Σύγκλητος» με επικεφαλής τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Αργότερα, οι πελοποννησιακές δυνάμεις με επικεφαλής τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη πολιόρκησαν και κατέλαβαν την Τριπολιτσά. Παρόλες τις διαφωνίες και τους εμφυλίους μεταξύ των ελληνικών δυνάμεων, οι επαναστάτες συνέστησαν προσωρινή κεντρική διοίκηση και κατάφεραν να υπερισχύσουν στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και σε πολλά νησιά του Αιγαίου.
Η επιτυχία της Επανάστασης κινδύνευσε το 1825, όταν ανέλαβε δράση ο Ιμπραήμ πασάς της Αιγύπτου, αλλά η πτώση του Μεσολογγίου, το 1826, σε συνδυασμό με το κίνημα του Φιλελληνισμού, συνέβαλαν στη μεταβολή της διπλωματικής στάσης των ευρωπαϊκών Μεγάλων Δυνάμεων, που είχαν αντιμετωπίσει με καχυποψία το ξέσπασμα της Επανάστασης. Η ένοπλη παρέμβαση της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας στη ναυμαχία του Ναυαρίνου, η γαλλική εκστρατεία του Μοριά και ο ρωσοτουρκικός πόλεμος συνέβαλαν στην επιτυχή έκβαση του αγώνα των Ελλήνων.
Το 1827 επιλέχτηκε ως πρώτος Κυβερνήτης της Ελληνικής Πολιτείας ο Ιωάννης Καποδίστριας, που ως τη δολοφονία του το 1831 ασχολήθηκε με την αναδιοργάνωση στο εσωτερικό και την προώθηση των ελληνικών θέσεων στο εξωτερικό. Η ελληνική ανεξαρτησία αναγνωρίστηκε το 1830 με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, ενώ τα σύνορα του νέου κράτους οριστικοποιήθηκαν το 1832 στη γραμμή Αμβρακικού-Παγασητικού. Ως πολίτευμα καθορίστηκε η μοναρχία και βασιλιάς εκλέχθηκε ο Βαυαρός πρίγκηπας Όθωνας.
Ένας από τους σημαντικότερους θησαυρούς της Γενναδείου είναι η σειρά πινάκων που αναπαριστούν επεισόδια του αγώνα της Ανεξαρτησίας, φιλοτεχνημένοι για τον στρατηγό Μακρυγιάννη από τους Λάκωνες ζωγράφους Παναγιώτη και Δημήτριο Ζωγράφο (1836-1839). Οι πίνακες, ζωγραφισμένοι αρχικά σε ξύλο και στη συνέχεια σε χαρτί, προσφέρθηκαν στον Όθωνα και στους ηγεμόνες των Μεγάλων Δυνάμεων. Σήμερα είναι γνωστοί οι πίνακες της Γενναδείου, που ανήκαν στον Όθωνα, και της Βασίλισσας Βικτωρίας της Αγγλίας, οι οποίοι φυλάσσονται στον Πύργο του Windsor.
Εξίσου σημαντική είναι και η συλλογή γύρω από τον Λόρδο Βύρωνα, η οποία περιλαμβάνει σπάνια έργα και προσωπικά του αντικείμενα, όπως το πορτραίτο του και το στεφάνι από δάφνη και αγριολούλουδα που του προσέφερε ο λαός του Μεσολογγίου. Ιδιαίτερα πολύτιμη είναι και η συλλογή πορτραίτων Ελλήνων ηρώων από τον Adam Friedel, «Twenty-Four Portraits of the Principal Leaders and Personages who have made themselves most conspicuous in the Greek Revolution».
Η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να ανακαλύψει κανείς άγνωστα τεκμήρια και πλούσια βιβλιογραφία για την πορεία του Ελληνισμού, αποτελώντας αναντικατάστατο εργαλείο για την κατανόηση της ιστορίας της σύγχρονης Ελλάδας.
«Η Πολιορκία των Αθηνών». Υδατογραφία του Δημητρίου Ζωγράφου με απεικόνιση της δεύτερης πολιορκίας της Αθήνας (1826–1827) και της απόκρουσης της επίθεσης στην Ακρόπολη στις 7 Οκτωβρίου 1826.
“La Guerre de l`Indépendance Hellénique”. Σελίδα περιοδικού για την Ελληνική Επανάσταση και τις προσωπικότητες που πρωταγωνίστησαν σε αυτή, Έλληνες και φιλέλληνες. Στα περιθώρια, απεικονίσεις σημαντικών μορφών της Επανάστασης.
Πορτρέτα του Υψηλάντη, Μαυροκορδάτου και Κολοκοτρώνη από τον φιλέλληνα Olivier Voutier.
Λιθογραφία με πορτρέτο του Παλαιών Πατρών Γερμανού.
«Adieux de Domna Visvizi à son fils Themistocle» και «Au bénéfice des Grecs»: Λιθογραφία με πορτρέτο του Θεμιστοκλή Βισβίζη και τα αποχαιρετιστήρια λόγια της μητέρας του, Δόμνας Βισβίζη, συνοδευόμενη από αναπαράσταση της αγωνιζόμενης Ελλάδας. Ο Θεμιστοκλής Βισβίζης (1814–1876) προερχόταν από οικογένεια που προσέφερε την περιουσία και τη ζωή της στον Αγώνα του 1821.
«Odysseus Tritzo». Επιχρωματισμένη λιθογραφία με πορτρέτο του Οδυσσέα Ανδρούτσο έφιππο, από τη σειρά The Greeks: Twenty-four portraits of the principal leaders and personages who have made themselves most conspicuous in the Greek revolution from the commencement of the Struggle, Adam Friedel, Λονδίνο, 1830.
«Pappa Flesh». Επιχρωματισμένη λιθογραφία με πορτρέτο του Παπαφλέσσα από τη σειρά The Greeks. Twenty-Four Portraits of the Principal Leaders and Personages who have made themselves most conspicuous in the Greek Revolution(4ο μέρος), Adam Friedel, Παρίσι & Λονδίνο, 1827.
«Panutzos Notaras». Επιχρωματισμένη λιθογραφία με πορτρέτο του Πανούτσου Νοταρά, πολιτικού με σημαντικό ρόλο στην Ελληνική Επανάσταση και στη συγκρότηση του ελεύθερου ελληνικού κράτους. Από τη σειρά The Greeks: Twenty-four portraits of the principal leaders and personages who have made themselves most conspicuous in the Greek revolution from the commencement of the Struggle, Adam Friedel, Λονδίνο, 1830.
«Madon». Επιχρωματισμένη λιθογραφία με πορτρέτο της Μαντώς Μαυρογένους, ηρωίδας της Ελληνικής Επανάστασης. Από τη σειρά The Greeks: Twenty-four portraits of the principal leaders and personages who have made themselves most conspicuous in the Greek revolution from the commencement of the Struggle, Adam Friedel, Λονδίνο, 1830.
«Combat de Navarin». Η Ναυμαχία του Ναυαρίνου, 8/20 Οκτωβρίου 1827, όπου οι συμμαχικές δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία) νίκησαν τον τουρκοαιγυπτιακό στόλο. Από τον τυπογράφο και χαράκτη Jacques Couché.
«Moralizing over the ruins of Greece. Wordsworth, 1839». Ηθικές αναζητήσεις με φόντο τα αρχαιοελληνικά ερείπια: σε μια φανταστική σκηνή. Από το έργο Greece, pictorial, descriptive, and historical του Christopher Wordsworth, (Λονδίνο, 1839).
«Les femmes Souliotes». Φωτογραφία του έργου του ζωγράφου Ary Scheffer (1795-1858), που απεικονίζει τις ηρωικές Σουλιώτισσες κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
«Almanach des Grecs pour 1823». Ημερολόγιο με σημαντικά γεγονότα της ελληνικής ιστορίας και χαρακτικά, εκδοθέν από γαλλικούς φιλελληνικούς κύκλους για την ενίσχυση της Ελληνικής Επανάστασης. Εκδότης: Alexis Eymery, χαράκτης: L. Gouget.
«Siege of Missolonghi» or, «the Massacre of the Greeks». Διαφημιστικό φυλλάδιο για θεατρική παράσταση στο Λονδίνο, με θέμα την πολιορκία και κατάκτηση του Μεσολογγίου από τους Τούρκους, 24 Ιουλίου 1826.
«Δια προσταγής του Υψηλοτάτου Πρίγκιπος Δημητρίου Υψηλάντη πληρεξουσίου.» [Καλαμάτα τη α` 7βρίου] 1821. Φύλλο πορείας από το τυπογραφείο της Καλαμάτας, συμπληρωμένο χειρόγραφα με το όνομα και τον προορισμό.
«Προσωρινή Διοίκησις της Ελλάδος. Εθνικόν Ταμείον». Ομόλογο αξίας 100 γροσίων, εκδοθέν στις 25 Απριλίου 1823 από την Προσωρινή Διοίκηση της Ελλάδας, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821. Υπογεγραμμένο από τον Πρόεδρο του Εκτελεστικού, Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο.
«Lord Byron, the advocate and supporter of the Greek nation.» Επιχρωματισμένη λιθογραφία με πορτρέτο του Λόρδου Βύρωνα. Από τη σειρά The Greeks: Twenty-four Portraits of the Principal Leaders and Personages who have made themselves most conspicuous in the Greek Revolution from the Commencement of the Struggle, Adam Friedel (περίπου 1780–1868), Λονδίνο, 1832.
«Χάρτα της Ελλάδος» του Ρήγα Βελεστινλή (Βιέννη, 1797). Σημαντικό έργο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού και της προεπαναστατικής ελληνικής χαρτογραφίας. Απεικονίζει την Ελλάδα, τα Μικρασιατικά παράλια και τη νότια Βαλκανική. Τυπώθηκε από τον François Müller και κυκλοφόρησε από τους αδελφούς Πούλιου.
Στεφάνι από ελληνική δάφνη τοποθετημένο στο φέρετρο του Λόρδου Βύρωνα.
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821
